Słownik pojęć

A | B | C | D | E | F | G | H | I | J | K | L | M | N | O | P | R | S | T | U | W | Y | Z

brakteat

moneta wybijana jednostronnie z cienkiej blaszki  (od łac. bractea – blaszka). Stempel odciśnięty wypukło na awersie pojawiał się jako wklęsły (negatyw) na rewersie.


czworak

moneta srebrna wartości 4 groszy bita przez Zygmunta Augusta


denar

dawna moneta srebrna . Po raz pierwszy wybita w Rzymie około 200 lat p.n.e . W Polsce bite od czasów Bolesława Chrobrego . Pierwsze bicie denarów przypisane dotąd Mieszkowi I w rzeczywistości bite były przez Mieszka II.


dukat 

złota moneta wagi około 3,4-3,5 g


dwojak

moneta polska równa 2 groszom , bita ze srebra . Pierwszy raz wybita przez króla Zygmunta Augusta .


floren

złota moneta o wadze 3,5 g , bita przez Florencję od 1252 roku. Floren był pierwowzorem późniejszego dukata popularnego w całej Europie .


grosz

Moneta,  dawniej srebrna , później bita z metali nieszlachetnych. Nazwa pochodzi od słowa (grossus-gruby) oznaczała monetę znacznej wartości.


justowanie , justunek – ślady po np pilnikach na dawnych monetach srebrnych i złotch , najczęściej na krawedziach  , wykonane w mennicy celem doprowadzenia wagi monety do przewidzianych standardów bicia . Justunek nie ma wpływu na stan zachowania monety , ale może ze względów estetycznych obniżyć wartość numizmatu .


kwartnik

srebrna moneta wartości pół grosza, 8 denarów lub 16 oboli . Bita w średniowieczu od końca XIII w. na Śląsku , w Wielkopolsce , Królestwie Polskim , Pomorzu Zachodnim i Zakonie Krzyżackim.

https://pl.wikipedia.org/wiki/Kwartnik


obol

drobna moneta srebrna , równowartość 1/2 denara


ort

moneta srebrna bita w Polsce od XVII do XVIII wieku równowartość 1/4 talara .

W Polsce po raz pierwszy wprowadzony w mennicy Gdańskiej w 1608 roku za panowania Zygmunta III Wazy .


Stan zachowania banknotów


Stan zachowania monet

Stan I (menniczy)

Moneta nie była w obiegu , bez śladów użytkowania , defektów , śladów czyszczenia .

Stan II ( znakomity )

Moneta z minimalnym śladami użytkowania , wprowadzone do obiegu , ale wycofane przed pojawieniem się charakterystycznych wytarć i zarysowań.

Stan III (bardzo dobry )

Monety obiegowe z małym stopniem zużycia,  bez większych uszkodzeń , wszystkie legendy czytelne , połysk tła , lekkie wytarcia wyższych elementów .

Stan IV ( dobry ) 

Monety ze znacznymi śladami zużycia , duże wytarcia rysunku najwyższych elementów , lecz moneta całkowicie czytelna , tło miejscowo połyskowe  .

Stan V  (dość dobry)

Monety o dużym stopniu zużycia , ale umożliwiające  identyfikację monety . Legendy i rysunki czytelne , miejscami duże przetarcia  , tło bez połysku .

Stan VI  (słaby)

Monety o dużym stopniu zużycia , ale umożliwiające  identyfikację monety , roku wybicia , stopnia rzadkości . Legendy i rysunki dużymi fragmentami nieczytelne , uszkodzenia . brak możliwości określenia odmiany napisowej .

Stan VII (zły)

Monety w bardzo złym stanie uniemożliwiającym jednoznacznie identyfikację monety , roku wybicia , stopnia rzadkości . Legendy i rysunki nieczytelne , duże uszkodzenia .

 

W praktyce monety wartościowe dla kolekcjonerów obejmują stany zachowania od I do IV . Większość monet dostępnych na rynku z przed XVIII wieku to monety ze stanu III-IV . Monety rzadkie , bardzo wartościowe nie będą ujmą w zbiorze nawet w stanie zachowania V-VI .


Stopnie rzadkości monet 

W Polsce dla określenia stopnia rzadkości monety , najczęściej posługujemy się klasyfikacją opracowaną przez Emeryka Hutten-Czapskiego (1828-1896)

–  – powyżej 400 001 szt. 

R – 80 001-400 000 szt.

R1 – 15 001 – 80 000 szt.

R2 – 3 001 – 15 000 szt.

R3 – 601 – 3 000 szt.

R4 – 121 – 600 szt.

R5 – 26-120 szt.

R6 – 7-25 szt.

R7 – 4-6 – szt.

R8 – 2-3 znane egzemplarze

RR – unikat ,  moneta znana tylko w 1 egzemplarzu


szeląg

nazwa pochodzi od niem. Schillinga . To dawna moneta srebrna lub miedziana bita początkowo od roku 1372 w Nadrenii . Poźniej pojawia się  również w innych krajach.

W Polsce najbardziej rozpowszechnione w postaci miedzianej w XVII wieku za czasów panowania Jana Kaziemierza pod postacią szelągów / „boratynek”.


szóstak

srebrna moneta równa 6 groszom bita w Polsce i na Litwie w latach 1528-1795 .

Monety wybijane w różnych mennicach w tym : Bydgoszczy , Toruniu , Gdańsku , Krakowie , Elblągu , Malborku , Lublinie , Poznaniu , Lwowie , Warszawie , Grodnie , Lipsku , Wschowie , Wilnie.


talar

duża moneta srebrna o znacznej wartości. Bita od końca XV wieku.

Nazwa pochodzi z języka niemieckiego :  Joachimsthaler Gulden, pochodzącą od nazwy miejscowości w Czechach Joachimsthal gdzie w 1519 roku zaczęto bić pierwsze srebrne monety.


trojak

polska moneta wartości 3 groszy , wprowadzona po raz pierwszy przez Zygmunta Starego w 1528 r. . Szczegulnie popularna za czasów Zygmunta III Wazy . Ostatni raz wybita przez w 1831 roku podczas Powstania Listopadowego. Bita była również podczas zaborów do 1850 r.


tymf

potoczna nazwa polskich srebrnych monet, bitych w latach 1663-1666 . Monety tego typu bite były początkowo w mennicach bydgoskiej i krakowskiej, później również lwowskiej. Wartość była ustalona na 30 groszy, jednak rzeczywista ilość srebra użytego do jej produkcji miało wartość nie większą niż 10-15 groszy. Spowodowane to było trudnościami skarbu królewskiego po potopie szwedzkim .